أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

124

قانون ( فارسى )

اگر بيم آن مىرفت كه بيمار خود را به هلاكت اندازد بايد بسيار محكم طناب‌پيچ شود و در قفس گذارند و در جاى بلند آويزان كنند مانند تاب باشد . بايد غذاى بيمار در همه احوال تر باشد و بايد تريى نباشد كه بندآمدنى در پى داشته باشد ، از قبيل نشاسته و همانند آن ، كه چنين خوراكى بسيار زيان‌آور است . نبايد چيزهايى را بخورد كه زياد بول كند ، كه زيان دارد . بقيهء معالجات و پرهيز همان است كه براى ماليخوليا در نظر گرفته شده و در بحث ماليخوليا ذكر خواهد شد . اگر درجهء بيمارى پايين آمد ، زيانى نيست كه شراب بخورد اما بايد آب زياد با آن آميخته شود . چه همچنين شرابى هم رطوبت‌بخش است و هم خواب‌آور . نكند به هيچ وجه چيزهاى گرم و گرمىبخش را بخورد . فصل نهم ماليخوليا بيماريى كه فكر و پندار در آن از مجراى طبيعى بيرون مىرود و سر به تباهى و ترس مىكشد ، آن را ماليخوليا گويند . در ماليخوليا مزاج سودايى به حدى بدحال است كه روان دماغ را از داخل به وحشت مىاندازد و مىترساند و بدان مىماند كه تاريكى از خارج وحشت‌آور و ترساننده است . زيرا مزاج سرد و خشك با روان مخالف است و دمساز نيست و روان از آن ناتوان مىشود . ليكن مزاج گرم و رطوبتى چون مزاج شراب با روان سازگار است و روان را تقويت مىنمايد . اگر ماليخوليا معالجه نشود و بيمار در پكرى و يورش بردن و شرارت بماند ، ماليخوليا سرانجام به مانيا مبدل مىشود . ماليخوليا مرضى را گويند كه از سوداى سوخته منشأ گيرد . انگيزهء ماليخوليا يا در خود مغز است يا خارج از مغز . آنچه در خود مغز است دو حالت دارد : 1 - يا از سوء مزاج سرد و خشك بدون ماده چنان است كه گوهر مغز و مزاج نورانى روان را به تيرگى و تاريكى بكشاند . 2 - يا همراه آن مادهء كذايى است ، و جاى وجود ماده مختلف است . الف - يا ماده در رگها است و از جاى ديگرى آمده است . ب - يا ماده در رگها محتويات رگها را سوخته و سياه‌رنگ گرديده يا به رنگ تيره درآمده است . كه اكثرا به رنگ تيره درآمده است . ج - يا ماده كاملا در جرم مغز سرايت كرده و جاىگزين شده است . د - يا اينكه ماده در شكمچه‌هاى مغز ريخته و از حيث چگونگى و از حيث گوهر ، مايهء آزار مغز